Orkest Zuid o.l.v. Jos van de Braak; Ruud Huijbregts, orgel
Et expecto - 11 november 1918 - 11 november 2018

zaterdag 10 november | 15.00 uur | Stadskerk St. Cathrien, Begijnenhof 2, Eindhoven

Met inleiding door Hans Strootman: Messiaen en de beide wereldoorlogen

Op 11 november 1918 eindigde de Eerste Wereldoorlog. Het leek Orkest Zuid een mooie gelegenheid deze gebeurtenis te herdenken met de uitvoering van Messiaens orkestwerk Et Exspecto.

Messiaen en de beide wereldoorlogen door Hans Strootman

Als je bijna de hele twintigste eeuw geleefd hebt, is het niet te verwonderen dat de beide wereldoorlogen een grote impact op je leven hebben gehad. Dat gold zeker voor Olivier Messiaen. Zijn vader en diens beide broers waren actief in de Grande Guerre. Vader keerde terug, maar beide broers kwamen om. Er was na die vreselijke oorlog in vrijwel elk gezin in Frankrijk wel een familielid te betreuren. Nauwelijks bijgekomen van deze klap werd de Franse economie zwaar getroffen door de beurscrisis en volgde daarop snel de Tweede Wereldoorlog waarin Messiaen zelf actief betrokken werd. Zijn geloof in God en in zichzelf vormden een combinatie om het vol te houden en de muziek te componeren die daar niet alleen van getuigt maar ook recht aan doet.

Nieuwe compositie “Eden” : een wereldpremière

Orkest Zuid heeft inmiddels een traditie ontwikkeld om regelmatig compositie-opdrachten te verlenen aan jonge componisten. Voor deze gelegenheid is opdracht gegeven aan Matthias van Nispen tot Pannerden. Hij heeft op geheel eigen wijze het muzikale en religieuze karakter van Et Exspecto vertaald naar een nieuwe compositie “Eden”. Het werk is geschreven in dezelfde sfeer en voor dezelfde bezetting als Et Exspecto Resurrectionem Mortuorum van Oliver Messiaen. Het muziekstuk is gebaseerd op een aantal passages uit het bijbelboek “Genesis”. Het werk bevat 4 aaneengesloten delen: “in den beginne”, “Eden”, “de zondeval” en “een schreeuw om hoop uit de diepte”. Te horen zijn 6 hoofdmotieven die allemaal een onderdeel van het verhaal symboliseren: “het Goede”, “de Schepper”, de Verleiding”, “Adam”, “Eva”, en “het Kwade”.

 

Het aangrijpende Abî!!me des Oiseaux voor klarinetsolo komt uit het Quatuor pour la fin du temps (kwartet voor het einde der tijden). Messiaen componeerde dit in krijgsgevangenschap. De première vond plaats voor vijfduizend Franse krijgsgevangenen. Messiaen zei later over deze uitvoering: ”Nooit is er met meer aandacht en begrip naar mijn muziek geluisterd.”

 

Et Exspecto Resurrectionem Mortuorum (1964) was een opdracht van overheidswege ter nagedachtenis van de doden van de beide wereldoorlogen. Kennelijk bevond Messiaen zich in de positie om de opdracht geheel naar eigen hand te zetten. Zijn muziek werd namelijk geen requiem, maar een glorieuze verheerlijking van het eeuwige leven volgens de leer van de katholieke kerk. Juist het glorieuze aspect is misschien nog wel eigenzinniger dan het katholieke aspect. Voor dit moment van nationale rouw had droevige muziek immers voor de hand gelegen. Messiaen had echter (ook volgens eigen zeggen) niet zo’n talent voor droevige muziek, hij was nu juist een componist van extase, kleur en vogelzang. Et Exspecto is een belangrijk werk, omdat het de overgang markeert van een experimentele fase naar een ietwat toegankelijker soort muziek.

Het was de wens van Messiaen om dit werk alleen in kerken uit te voeren.

 

Matthias van Nispen tot Pannerden (1981) studeerde aan het Brabants conservatorium achtereenvolgens klassiek saxofoon bij Jean Pennings, hafa-direktie bij Hardy Mertens en compositie bij Kees Schoonenbeek, Alexander Hrisanide, Willem Jeths en Maino Remmers (lichte muziek). Tegenwoordig is hij actief als baritonsaxofonist bij het Orkest van de Koninklijke Luchtmacht. Sinds 2017 is hij assistent-dirigent bij Orkest Zuid. Verder schrijft hij muziek voor diverse bezettingen, met name binnen de blaasmuziek. Zijn composities kenmerken zich door combinaties van lichte muziek met filmische klassieke invloeden. De muziek van Matthias is te beluisteren op www.mvntp.nl

 

Jos van de Braak studeerde directie aan het Utrechts Conservatorium en Muziekwetenschap aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Vanaf 2009 concentreren zijn dirigeeractiviteiten zich op Orkest Zuid waarvan hij initiatiefnemer is. Met dit nieuwe geluid in de blaasmuziek worden aansprekende projecten gerealiseerd en wordt het harmonieorkest beschouwd als een volwaardige kunstvorm die thuis hoort op de reguliere concertpodia. Ook heeft hij zich intensief beziggehouden met de verrassende combinatie van opera en blaasmuziek, vaak in samenwerkingsprojecten met Opera Studio Nederland. Ook als arrangeur en uitgever van symfonische werken voor harmonieorkest heeft Jos van de Braak zijn sporen verdiend. Er staan ruim 200 arrangementen op zijn naam, uitgegeven bij uitgeverij Baton Music in Eindhoven waarvan hij mede eigenaar en artistiek directeur is.