Schilderijen-tentoonstelling
Rubin Abdullin (Tatarstan, Rusland)

zaterdag 26 november | 15.00 uur | Stadskerk St. Cathrien, Begijnenhof 2, Eindhoven
Rubin Abdullin

Organist Rubin Abdullin (Tatarstan, Rusland) speelt o.a. Moussorgsky: Schilderijententoonstelling.

Lezing om 14.00 uur door Hans Strootman met als thema: ‘Moussorgsky, arm maar rijk’

Programma Rubin Abdullin om 15.00 uur:

HELL UND DUNKEL (1976) Sofia GUBAIDULINA (geb. 1931)

De Russische componiste S. Gubaidulina schreef Hell und Dunkel (Licht en donker) in 1976. Het is haar eerste werk voor orgel-solo. Kenmerkend in dit werk – eigenlijk een meditatie – zijn de contrasterende elementen: een voortdurend zoeken naar een balans tussen licht en donker. Ingrediënten: virtuoze passages, clusters, klankerupties die zich a.h.w. vanuit de stilte ontwikkelen tot statische lijnen etc. Gubaidulina beschrijft het als volgt: ‘There is something oriental in my subconscious. I feel at ease with the Chinese and Japanese culture – a tendency towards contemplation and quiet sounds. Then comes activity, intellectual struggle, a longing for classicism. That is my western side’.

SCHILDERIJEN – TENTOONSTELLING Modest MOUSSORGSKY (1839-1881)

Moussorgski schreef deze compositie – zestien stukken voor piano – naar aanleiding van een bezoek op 23 juni 1874 aan een tentoonstelling met werk van Viktor Hartmann. De expositie was ingericht door vrienden van Hartmann ter nagedachtenis aan diens overlijden in 1873. Moussorgski was ook bevriend geweest met Hartmann. De vriendengroep streefde naar een puur Russische kunst, een kunst zonder Westerse invloeden.
De verschillende delen worden afgewisseld door een thema dat Promenade heet en waarmee wordt uitgebeeld hoe men langzaam van het ene naar het andere schilderij loopt. Het verbindt de afzonderlijke stukken. Het thema van de Promenade is Russisch van karakter: in modo russico . De verschillende promenades zijn variaties op hetzelfde thema. Dit thema komt ook in twee andere delen (Cum mortuis in lingua in lingua mortua en De poort van Kiev) terug.

1 Promenade

2 Gnomus
Een kreupele gnoom die grotesk loopt. De titel verwijst naar een tekening van een notenkraker die uitgesneden is in de vorm van een gnoom. De noot wordt gekraakt in een kop met twee enorme kaken en zijn lange benen vormen het handvat. De gnoom heeft geen torso. De muziek is luguber, macaber met een slingerend ritme, dat de onhandige looppas van de gnoom op de handvat-benen symboliseert.

3 Promenade

4 Il vecchio castello
Een oud kasteel, waar een minstreel ’s nachts een lied zingt. De begeleiding van de solostem is sober in monotone kwinten en symboliseert de draailier van de minstreel.

5 Promenade

6 Tuilerieën
De geluiden van kinderen die in een park spelen, klinken in de muziek door. Eerst hoort men de jongens, dan de meisjes. Het ritme suggereert hun spel en hun voortdurende gekwebbel. De Tuilerieën is de naam van een park in hartje Parijs.

7 Bydlo
Het thema (dat in de orkestversie door een tuba gespeeld wordt) verbeeldt de zware, draaiende wielen van de Poolse ossenwagen. Een sterk geaccentueerde puls is hoorbaar in de muziek (naderbijkomend en weer verdwijnend).

8 Promenade

9 Ballet van de kuikens in de dop
Een van de opvallendste delen: het kuikenballet. Moussorgski noteerde Scherzino boven het absurdistische en komische stuk.

10 Samuel Goldenberg en Schmuÿle
Een ruzie tussen een rijke en een arme Poolse jood, de namen zijn fictief. Een parodiestuk, waarin Joodse en Poolse thema’s hoorbaar zijn.

11 Promenade

12 Limoges, het marktplein
In dit stuk zijn ruziënde marktvrouwen te horen op het marktplein van het Zuid-Franse stadje Limoges.

13 Catacombae (Sepulcrum Romanum)
Met een lamp op verkenning in de catacomben van Parijs. De latijnse titel slaat op het feit dat zich in de Parijse catacomben ook Romeinse graven bevinden. Duistere thematiek, scherpe en donkere akkoorden…

14 Cum mortuis in lingua mortua
De doden, de skeletten, worden aangesproken met een dode taal. Een stukje Promenade, waarin de luisteraar namijmert over het vorige schilderij. Het is een ode aan de net overleden Hartmann. Een halo van hoge, zachte tremolo-tonen omstraalt de donkere melodie.

15 De hut op kippenpoten (Baba-Yaga)
De hut van Baba-Yaga is een Russisch sprookje. Het gaat over een heks die in een hut op kippenpoten woont en die kinderen lokt om ze vervolgens op te eten. Het stuk heeft een A-B-A vorm en gaat over in het slotdeel.

16 De grote poort van Kiev
Het langste stuk van de cyclus. De grote poort van Kiev was een architectonisch ontwerp van Hartmann, dat echter nooit gerealiseerd is. Moussorgski beeldt een heilige processie uit met klaterende cimbalen, klokgelui en zingende priesters. Behalve het promenade-thema gebruikt de componist twee Russische melodieën: een krachtig en een zacht hymne-achtig thema. Het einde klinkt groots en vol en onderstreept de Russische trots.

CV
Rubin Abdullin is een hoog geklasseerd musicus met een zeer uitgebreide uitvoerings- en lespraktijk. Hij staat bekend als een begenadigd vertolker van klassieke orgelmuziek in Rusland en Europa.
Hij studeerde orgel aan het Staats-conservatorium in St. Petersburg en promoveerde aan het Staats-conservatorium in Moskou. Hij treedt regelmatig op zowel in Rusland als in Europa en Amerika. Zijn repertoire omvat alle belangrijke stijlen, van Renaissance tot hedendaags. Hij voerde een groot aantal belangrijke concertprogramma’s en series uit, waaronder bv. Uit de geschiedenis van de orgelmuziek; Johann Sebastian Bach, zijn voorgangers en tijdgenoten; Portretten van orgelcomponisten; Als Bach ooit een dagboek had bijgehouden, etc. Een belangrijke mijlpaal in zijn creatieve carrière was de CD-opname van de monumentale Orgelmis (Clavierübung dritter Theil) van J.S. Bach. Algemeen gewaardeerd is zijn transcriptie voor orgel en uitvoering van de Schilderijen –tentoonstelling van Moussorgski.
Rubin Abdullin staat bekend als een begenadigd docent. De uitstekende pedagogische vaardigheden van deze ervaren musicus worden weerspiegeld in zijn leerlingen. Onder hen bekende concertmusici, evenals prijswinnaars van de Russische nationale en internationale wedstrijden, leraren en wetenschappers, bekend in Rusland en daarbuiten. R. Abdullin is een gelauwerd Kunstenaar van Rusland, ontvanger van de Staats-prijs van Rusland, jurylid bij vele internationale concoursen en voorzitter van de Russische Unie van Organisten. Al meer dan twee decennia is hij rector van het Zhiganov Kazan State Conservatory.