Bach: Goldbergvariaties
Peter Waldner, klavecimbel

zaterdag 12 oktober | 15.00 uur | Stadskerk St. Cathrien, Begijnenhof 2, Eindhoven
Peter Waldner

We verwachten extra drukte bij dit concert, dat plaatsvindt in de apsis, achterin de kerk . Wilt u zeker zijn van een stoel? Reserveer dan een stoel voor uzelf door uw naam en email adres achter te laten. U koopt vervolgens bij de kassa uw kaartje zoals gebruikelijk., maar u bent zeker van een stoel.

NB. De gegevens worden na afloop van het concert verwijderd.

Goldbergvariaties (BWV 988) - titelpagina eerste editie
Goldbergvariaties (BWV 988) – titelpagina eerste editie

 

De Goldberg Variaties

Het verhaal achter de beroemde variatiereeks is dat graaf Carl von Keyserlingk, Russisch gezant in Dresden en een vurig bewonderaar van Bach, leed aan slapeloosheid. Hij zou daarom aan Bach gevraagd hebben enkele aangename en opgewekte klavierwerken te componeren, waarmee zijn huisklavecinist Johann Gottlieb Goldberg hem zou kunnen opbeuren tijdens zijn slapeloze nachten. Hiertoe zou Bach de Aria in G groot met dertig variaties hebben geschreven, welke later werden uitgegeven onder de titel Clavier Übung.

De basis van de Goldberg Variaties vormt de Aria, waarmee het stuk begint. Het is een rijkversierde melodie boven een bas-thema van 32 maten. Deze structuur van 32 maten blijft in alle variaties behouden, behalve in de Ouverture (variatie 16).

Bach gebruikt in de variaties zijn onuitputtelijke fantasie om elke variatie een geheel ander karakter te geven, en toch nauwgezet de structuur van het thema (Aria) te volgen.

De 30 variaties volgen elkaar niet zomaar willekeurig op, maar zijn door Bach ingedeeld in 10 groepen van 3 variaties, waarvan de eerste een bijzonder karakter heeft, de tweede een meer virtuoos stuk is, en de derde steeds een canon vormt boven de ostinate bas van het thema. Deze canons zijn op hun beurt ook weer voorzien van een eigen structuur, waarbij er een steeds groter interval ligt tussen de beide canonstemmen (eerst de prime, dan de secunde, de terts etc. t/m de none).

In plaats van de tiende canon horen we een ‘Quodlibet’ waarin we (uiteraard boven het bas-thema) twee Duitse volkswijsjes kunnen herkennen: “Ich bin so lang nicht bei dir gewest” en “Kraut und Rüben haben mich vertrieben”, waarna de Aria weer wordt herhaald.

Opvallend is dat van de 30 variaties er 3 in g mineur staan, de overige 27 evenals de Aria in G majeur. De eerste variatie in g klein is nr. 15 (met canon in de kwint), welke gevolgd wordt door een opgewekte Ouverture in G groot, die als het ware een nieuw begin symboliseert als start van de tweede helft van de variatiereeks.

Of het verhaal over Keyserlingk en Goldberg waar is zullen we waarschijnlijk nooit helemaal zeker weten. Toch heeft Kees van Houten in zijn boek over de Goldberg Variaties (2017) door middel van diepgaande onderzoekingen en analyses aangetoond dat er wel degelijk zeer sterke aanwijzingen zijn die in deze richting wijzen.


De Oostenrijkse klavecinist en organist Peter Waldner studeerde orgel, klavecimbel en piano, naast muziekwetenschappen en Germanistiek aan de universiteit en conservatorium in Innsbruck. Hij specialiseerde zich verder in historische toetsinstrumenten bij o.a. Gustav Leonhardt, Hans van Nieuwkoop, Kees van Houten en Jean-Claude Zehnder en volgde diverse meestercursussen.

Sinds 1988 is Peter Waldner organist van de Landschaftliche Pfarre Mariahilf in Innsbruck.Hij doceert orgel, klavecimbel en basso continuo aan het conservatorium en het Mozarteum te Innsbruck. Zijn uitgebreide concertpraktijk voerde hem naar de belangrijkste steden en festivals in Europa. Ook is zijn spel bij diverse radio, TV- en cd-opnamen vastgelegd.

De laatste jaren houdt hij zich met name bezig met de grote orgel- en klavecimbelwerken van J.S.Bach, welke hij regelmatig uitvoert. Peter Waldner geldt als een autoriteit op het gebied van de historische uitvoeringspraktijk op toetsinstrumenten, met name uit de Renaissance, barok en vroeg-klassieke periode.


Peter Waldner is active as professional harpsichordist, organist, clavichordist, fortepiano-player, conductor, musicologist, specialist for historical keyboard instruments and ancient music.

Born on 13 January 1966 in Mals im Vinschgau (South Tyrol), he attended the Tiroler Landeskonservatorium under Reinhard Jaud and Bojidar Noev. At the same time he studied musicology and German language and literature at the University of Innsbruck. With the help of a grant from the Tyrolean government, he specialised in the interpretation of Early Music on historical keyboard instruments and studied with Gustav Leonhardt, Hans van Nieuwkoop and Kees van Houten in Holland, William Christie in Paris and Jean-Claude Zehnder at the ‘Schola Cantorum’ in Basle. Numerous concerts in almost all European countries as well as many radio recordings and CDs.

Since 1988 Peter Waldner has been organist at the Pfarrkirche Mariahilf in Innsbruck and runs the class for harpsichord, organ and continuo-playing at the Tiroler Landeskonservatorium. As artistic director of the concert series “Innsbrucker Abendmusik”, in 2002 he founded the Tyrolean ensemble for Early Music “vita & anima”, with which he has realised a wide range of concert projects. He has regularly worked with important European Early Music ensembles. For many years the main focus of his musical activity has been the work of Johann Sebastian Bach.

In 1989 Peter Waldner received a grant from Bösendorfer, Vienna, in 1991 the Music Prize of the Tiroler Sparkassen and in 1994 the Jacob Stainer Prize of Tyrol for his achievements in the interpretation of Early Music.